Nhiều nhà lãnh đạo đi lên từ chuyên môn. Đó là một lợi thế. Nhưng trong thời bất định, lợi thế ấy chưa đủ. Một người có thể rất giỏi xử lý công việc, rất chắc về nghiệp vụ, nhưng vẫn loay hoay khi phải dẫn dắt đội ngũ qua những giai đoạn nhiều thay đổi. Ở các doanh nghiệp nhỏ & vừa (SMEs) Việt Nam, năng lực lãnh đạo vẫn còn là một vấn đề nghiêm trọng, các nhà lãnh đạo bị hạn chế về khả năng chỉ dẫn, đổi mới và quốc tế hóa.
Vì sao giỏi chuyên môn vẫn chưa đủ để dẫn dắt đội ngũ?
Giỏi chuyên môn giúp một người tạo ra kết quả cá nhân xuất sắc. Nhưng với lãnh đạo, không còn được đo bằng việc “tôi làm tốt đến đâu”, mà bằng việc “đội ngũ của tôi có tiến lên hay không”. Đây là bước chuyển khó nhất:
- Từ người trực tiếp giải quyết vấn đề → sang người giúp người khác giải quyết vấn đề
- Từ tập trung vào hiệu quả cá nhân → sang tạo hiệu quả tập thể
1. Bẫy của người giỏi chuyên môn
Người giỏi chuyên môn thường có một phản xạ rất quen: thấy vấn đề là nhảy vào xử lý ngay. Cách này giúp công việc được giải quyết nhanh, nhưng lại vô tình tạo ra một cái bẫy trong vai trò lãnh đạo. Khi lãnh đạo liên tục “giải cứu”:
- Đội ngũ mất dần tính chủ động
- Mọi quyết định dồn về một người
- Năng lực tập thể không được phát triển
Lâu dài, chính người giỏi trở thành “điểm nghẽn” lớn, và họ làm thay vai trò của cả đội. Lãnh đạo không phải là người làm nhanh nhất, mà là người giúp cả đội làm tốt hơn mà không cần phụ thuộc vào mình.
2. Bất định cần người giữ được hướng đi
Thực tế cho thấy, hơn 63% nhân viên họ không hiểu rõ tầm nhìn của công ty là gì. Trong môi trường ổn định, câu trả lời đúng thường đến từ chuyên môn. Nhưng trong bất định, điều đội ngũ thiếu không chỉ là đáp án, mà là phương hướng. Khi mọi thứ thay đổi:
- Ưu tiên liên tục bị xáo trộn
- Kế hoạch không còn chắc chắn
- Áp lực lan rộng trong tổ chức
Lúc này, vai trò của lãnh đạo không phải là biết tất cả, mà là làm sao giúp đội ngũ hiểu “điều gì thực sự quan trọng lúc này”, giữ được sự tập trung và tránh việc cả đội bị cuốn vào hỗn loạn. Một đội ngũ có thể chấp nhận khó khăn, nhưng rất khó làm việc hiệu quả khi không biết mình đang đi về đâu.
3. Điều khó nhất là giữ được niềm tin
Niềm tin là yếu tố ít được nói đến, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ và chi phí trong tổ chức, đặc biệt khi khủng hoảng niềm tin ngày càng nghiêm trọng. Khi niềm tin thấp, công việc thường chậm lại, cần nhiều kiểm tra, nhiều phê duyệt và nhiều cuộc họp hơn - đó chính là những “Thuế Niềm tin” mà doanh nghiệp đang âm thầm phải trả. Đây cũng là vấn đề mà hơn 1200 giám đốc điều hành toàn cầu đang phải đối mặt.
Trong thời bất định, niềm tin càng dễ bị lung lay, và đây chính là lúc năng lực lãnh đạo bị thử thách rõ nhất. Họ không thể chỉ dựa vào chuyên môn để tạo niềm tin, mà cần xây dựng chúng thông qua cách họ hành xử, luôn nhất quán và tạo ra sự an tâm cho đội ngũ.
4. Quản lý công việc khác với dẫn dắt đội ngũ
Quản lý công việc thường xoay quanh việc giao mục tiêu, lập kế hoạch, theo dõi tiến độ và đảm bảo mọi thứ diễn ra đúng quy trình. Còn dẫn dắt đội ngũ lại là làm sao để mỗi người hiểu vì sao mình đang làm việc đó, thấy được ý nghĩa trong công việc và sẵn sàng chủ động hành động.
Vì vậy, có những người quản lý rất chặt nhưng đội ngũ vẫn chỉ làm cho xong phần việc của mình. Ngược lại, một người lãnh đạo thực sự có thể tạo ra một tập thể chủ động hơn, gắn kết hơn và sẵn sàng nỗ lực nhiều hơn cho mục tiêu chung. Đó cũng là khác biệt giữa việc hoàn thành công việc trước mắt và xây dựng một đội ngũ có thể đi xa cùng tổ chức.
Dấu hiệu cho thấy lãnh đạo đang mạnh chuyên môn nhưng yếu năng lực dẫn dắt
Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng rõ ràng, nhưng thường xuất hiện lặp lại trong cách đội ngũ vận hành hằng ngày. Các dấu hiệu thường gặp:
- Đội ngũ làm việc chăm chỉ nhưng thiếu chủ động
- Mọi việc thường phải chờ chỉ đạo từ cấp trên
- Nhiều quyết định vẫn dồn về một người
- Công việc tiến triển chậm dù đã họp và trao đổi rất nhiều
- Họp xong nhưng trách nhiệm vẫn chưa thật sự rõ ràng
- Nhân sự làm đúng việc của mình nhưng phối hợp chưa nhịp nhàng
- Các bộ phận liên quan thiếu kết nối khi triển khai công việc
- Khi có vấn đề phát sinh, lãnh đạo thường phải trực tiếp vào xử lý
- Khi lãnh đạo vắng mặt, công việc dễ chững lại hoặc rối nhịp
- Không ai thực sự chịu trách nhiệm đến cùng cho kết quả
- Người giỏi trong đội ngũ dần mất động lực hoặc ít còn muốn đóng góp thêm
- Mỗi người hiểu mục tiêu theo một cách khác nhau
- Kết quả công việc phụ thuộc vào một vài cá nhân hơn là sức mạnh của cả đội
Trong thời bất định, nhà lãnh đạo cần gì ngoài chuyên môn?
Để dẫn dắt đội ngũ đi đúng hướng giữa biến động, nhà lãnh đạo cần nhiều hơn kiến thức và kinh nghiệm. Năng lực lãnh đạo này được hình thành dựa trên 4 trụ cột quản trị:
1. Khơi dậy niềm tin
Các tổ chức có Văn hóa đáng tin (High-Trust Culture) có kết quả vượt trội so với các tổ chức có chỉ số “đáng tin” thấp. Lợi nhuận của các tổ chức có văn hóa đáng tin cao gần gấp 3 lần lợi nhuận của các tổ chức có Niềm tin thấp. Vì vậy, có thể khẳng định rằng Niềm tin là một năng lực trọng yếu của mọi doanh nghiệp.
Trong bối cảnh biến động, người lãnh đạo không thể kiểm soát hết mọi thứ, nhưng có thể tạo ra một môi trường mà đội ngũ vẫn tin tưởng để tiếp tục hành động. Và đó chính là điểm khởi đầu của mọi năng lực lãnh đạo hiệu quả. Một nhà lãnh đạo tạo được niềm tin khi:
- Hành xử nhất quán và chính trực: Nói đi đôi với làm, giữ cam kết ngay cả khi khó khăn
- Có ý định rõ ràng và chân thành: Không chỉ vì kết quả, mà vì lợi ích chung của đội ngũ
- Thể hiện năng lực thực sự: Có khả năng tạo ra kết quả, không chỉ là lời nói
- Duy trì hiệu suất ổn định: Quá khứ, hiện tại và kỳ vọng tương lai đều đáng tin cậy
2. Kiến tạo tầm nhìn
Một trong những câu hỏi quan trọng nhất mà đội ngũ luôn đặt ra là: “Chúng ta đang đi đâu?” Vì vậy, tầm nhìn không chỉ là một mục tiêu cần hoàn thành, mà phải là một đích đến đủ rõ để mọi người cùng hướng về. Đây cũng là tinh thần của Thói quen 2 – Bắt đầu với đích đến (Sách 7 Thói quen hiệu quả): trước khi hành động, người lãnh đạo cần giúp đội ngũ nhìn rõ nơi mình muốn đến, vì sao điều đó quan trọng và điều gì cần được ưu tiên trên hành trình ấy.
Khi tầm nhìn đủ rõ, đủ ý nghĩa và gắn với định hướng chung của tổ chức, đội ngũ không chỉ hiểu mình đang làm gì, mà còn hiểu vì sao mình cần cùng nhau nỗ lực. Từ đó, sự cam kết, phối hợp và tinh thần hành động cũng trở nên mạnh mẽ hơn, nhất là trong những giai đoạn nhiều biến động.
3. Thực thi chiến lược
Bên cạnh kiến tạo tầm nhìn, nhà lãnh đạo còn phải biến tầm nhìn ấy thành hành động nhất quán trong thực tế, cùng với và thông qua người khác. Muốn làm được điều đó, tổ chức cần một hệ thống thực thi đủ rõ để đội ngũ tập trung ưu tiên những việc quan trọng nhất và duy trì được nhịp hành động giữa áp lực công việc hằng ngày.
Trong bối cảnh xung quanh luôn biến động, điều đội ngũ cần ở người lãnh đạo là khả năng giữ vững trọng tâm. Chính vì vậy, thay vì chỉ đẩy công việc chạy nhanh hơn, nhà lãnh đạo cần xây dựng một hệ thống thực thi đủ mạnh để đội ngũ bám đúng ưu tiên và tiến về đích giữa nhiều áp lực đan xen.
4. Phát huy tiềm năng đội ngũ
“Lãnh đạo là giúp mỗi người nhận ra giá trị và tiềm năng của chính mình một cách rõ ràng, đến mức họ bắt đầu tin và nhìn thấy điều đó trong chính họ.” - Stephen R. Covey. Một người giỏi chuyên môn có thể tự mình làm tốt công việc. Nhưng để cả tổ chức cùng phát triển, nhà lãnh đạo cần phải biết cách dẫn dắt, giúp từng thành viên phát huy được khả năng của mình.
Khi mỗi người được nhìn nhận đúng giá trị, được khơi mở khả năng và được tạo điều kiện để trưởng thành, đội ngũ sẽ trở nên chủ động hơn, gắn kết hơn và mạnh hơn từ bên trong một cách bền vững. Khi đó, kết quả không còn chỉ đến từ năng lực của một người lãnh đạo, mà đến từ sự trưởng thành của cả đội ngũ dưới sự dẫn dắt của họ.
Từ người giỏi nghề đến người dẫn dắt: Lãnh đạo cần bắt đầu từ đâu?
Khoảng cách giữa một người làm tốt công việc của mình và một người có thể đưa cả đội cùng tiến lên nằm ở một bước chuyển sâu hơn trong vai trò lãnh đạo. Và chính bước chuyển đó lại trở nên cần thiết hơn bao giờ hết khi tổ chức phải đối diện với nhiều áp lực, nhiều thay đổi và nhiều kỳ vọng cùng lúc.
1. Nhìn lại vai trò của chính mình
Bước đầu tiên là nhìn lại cách mình đang hiện diện trong đội ngũ. Khi mọi thứ trở nên khó khăn, phản xạ quen thuộc của nhiều lãnh đạo là lao vào xử lý để đảm bảo kết quả. Nhưng nếu điều đó lặp lại quá nhiều, đội ngũ sẽ dần quen với việc phụ thuộc, còn lãnh đạo lại bị cuốn vào vận hành hằng ngày.
Nhìn lại vai trò không phải để rút lui khỏi công việc, mà để điều chỉnh điểm đặt trọng tâm: từ việc trực tiếp giải quyết vấn đề sang việc giúp đội ngũ cùng giải quyết vấn đề. Khi góc nhìn thay đổi, cách hành động cũng thay đổi — và đó là lúc vai trò lãnh đạo bắt đầu phát huy đúng giá trị.
2. Tạo điều kiện để đội ngũ phát huy
Trong thời bất định, một đội ngũ chỉ thực sự mạnh khi từng thành viên có thể chủ động hành động và tự tin xử lý công việc của mình. Điều này được tạo nên từ một môi trường đủ rõ ràng, đủ tin tưởng và đủ nhất quán để mỗi người biết mình cần làm gì, vì sao điều đó quan trọng và mình có thể đi đến đâu.
Khi mục tiêu được làm rõ, kỳ vọng được thống nhất và trách nhiệm được trao đúng chỗ, đội ngũ sẽ dần chuyển từ “chờ chỉ đạo” sang “tự đứng ra hành động”. Khi đó, thay vì là trung tâm xử lý mọi việc, nhà lãnh đạo sẽ là người định hướng và hỗ trợ để cả đội vận hành hiệu quả hơn.
3. Tập trung vào 4 trụ cột quản trị cốt lõi
Để vừa giỏi chuyên môn và nâng cao khả năng dẫn dắt, nhà lãnh đạo cần tập trung phát triển các trụ cột quản trị cốt lõi mang tính nền tảng. Đây là các trụ cột giúp người lãnh đạo tạo ra ảnh hưởng bền vững và dẫn dắt đội ngũ đi xa hơn theo thời gian. Khi đầu tư đúng vào những năng lực này, lãnh đạo vừa xử lý được những yêu cầu trước mắt, vừa xây dựng được một đội ngũ có khả năng tự vận hành, thích ứng và phát triển lâu dài.
Giỏi chuyên môn là nền tảng, nhưng để dẫn dắt đội ngũ đi qua biến động, lãnh đạo cần nhiều hơn thế. Đây cũng là lúc mỗi nhà lãnh đạo cần nhìn lại mình: đâu là năng lực cần bồi đắp thêm để đội ngũ có thể cùng tiến lên vững vàng hơn.
Đây cũng chính là vấn đề nhức nhối mà Học viện Quản lý PACE và FranklinCovey Vietnam sẽ cùng bạn tháo gỡ một cách rõ ràng, thực tiễn thông qua sự kiện "Lãnh đạo tứ trụ Thời bất định" vào ngày 14/05/2026.
👉 Đừng bỏ lỡ cơ hội cập nhật tư duy lãnh đạo và tìm ra hướng đi vững chắc trong bối cảnh đầy biến động.
👉 Khám phá chi tiết và đăng ký ngay TẠI ĐÂY!
